۲۱ مرداد روز خزر؛ حال دریاچه ناخوش است

خیلی از ما  کنارش عکس داریم، روی شن‌های ساحل‌اش بازی کرده‌ایم، دویده‌ایم، روزهای گرم تابستان تن به آب‌های آبی‌اش داده‌ایم، در تفرج‌گاه‌های ساحلی روی تخت‌های کنار دریا لم داده‌ایم و بلال کبابی، آلوچه ، جگر و آش و ... خورده‌ایم. شاید بتوان گفت دریاچه خزر فراتر از یک محدوده‌ جغرافیایی و خاطره‌ مشترک میلیون‌ها ایرانی است. اما مدت‌هاست که حال این دریاچه خوش نیست، زباله‌های رها شده در ساحل و دریا، فاضلاب‌های سرازیر شده به رودهای متصل به آن و آلودگی‌های نفتی تنها بخشی از مشکلاتی است که روی زیبایی‌ و ذخایر ارزشمند این دریا، سایه انداخته است.

 21 مرداد روز خزر است. 10 سال پیش و در ۲۱ مرداد ماه سال ۱۳۸۵، کنوانسیون حفاظت از محیط زیست دریای خزر (کنوانسیون تهران) برای ۵ کشور ساحلی، لازم‌الاجرا شد و به‌عنوان روز دریای خزر نام‌گذاری شد.

 خزر بزرگترین دریاچه جهان است طول پیرامون آن به ۷ هزار کیلومتر می‌رسد و وسعتی بیش از  ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع دارد.

400 گونه آب‌زی در این دریاچه زندگی می‌کنند، ماهیان خاویاری از مهم‌ترین آنها هستند. علاوه بر منابع زنده، این دریا پس از خلیج فارس و سیبری، به لحاظ  ذخایر نفت و گاز موجود در ساحل و زیربستر در مقام سوم قرار دارد.

 

                                

                                   

آلودگی دریا و فعالان محیط زیست

شمال، جنوب، شرق وغرب  احاطه‌اش كرده است. یک طرف آلودگی‌های نفتی، یک طرف آلودگی‌های صنعتی و سمی. استخراج نفت، سهم شمال و غرب، سموم کشاورزی و صنعتی، سهم جنوب. آلودگی‌ها سال‌هاست با این پهنه آبی عجین شده و به مرور وارد رگ‌های بزرگ‌ترین دریاچه جهان شده؛ دریای خزری که سهم‌اش از ۵کشور دور و اطراف، آلودگی‌های ۵ برابری است.

ایران یکی از ۵همسایه دریای خزر است  و ٨٢٠کیلومتر از نوار ساحلی دریای خزر،سهم‌اش[S2] . نقشش در آلودگی‌های دریای خزر کمتر از همسایه‌های شمالی، شرقی یا غربی نیست. آن‌طور که خبرآنلاین نوشته بيشتر آلودگی‌هایی که در نوار ساحلی ایران تهدید کننده دریای خزراست از پساب‌های کشاورزی و فاضلاب‌های شهری نشات می‌گیرد. فعالیت‌های اقتصادی در اطراف دریاچه نیز متهم اصلی آلودگی دریای خزر به حساب می‌آید.

توسعه نا‌متوازن شهرها، تراکم بیش از حد جمعیت در اکثر نواحی ساحلی، توسعه روزافزون گردشگری و صنعت توریسم، عدم مدیریت صحیح دررابطه با دفع فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی و نیز دفع پسماندها و زباله‌ها در شهرهای ساحلی و مناطق گردش‌گری از جمله دلایل دیگر آلودگی خزر به حساب می‌آیند که از پیامد آن‌ها می‌توان به آلودگی شناگاه‌ها و تهدید حیات موجودات زنده از جمله فُک خزری و خاویار اشاره كرد.

 

                                         

 

تاکنون بیش از ۲هزار گونه در دریای خزر شناسایی شده  که ماهیان از مهم‌ترین گونه‌های این اکوسیستم آبی به شمار می‌رود. که با گذشت سال‌ها در خطر انقراض قرار گرفته‌اند. بر اساس آمار ذخایر خاویار دریای خزر از ۳۰۵تن در سال ۱۳۶۴به کمتر از ۳تن در سال ۱۳۹۱و تعداد فک‌ها از یک میلیون به کمتراز یک‌صد‌هزارعدد رسیده است. حضور شانه‌دار مهاجم، گونه‌های جدید فیتوپلانگتون، رشد سریع آزولا و به طور کلی افزایش میزان آلودگی‌ها، تنوع زیستی منطقه را با بحران روبه رو کرده است.

علی مهدی نیا، دانشیار پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی در روزنامه شرق نوشته است: «٨٠ درصد زباله‌های دریایی، پلاستیک است که بسیاری از آنها غیرقابل‌تجزیه هستند. پلاستیک‌ها خطراتی را برای ماهیان، پرندگان، خزندگان و پستانداران دریایی و حتی ساکنان مناطق ساحلی ایجاد می‌کنند. غیر از مواد شیمیایی و پلاستیک‌ها، فلزات سنگین مانند جیوه، سرب، نیکل، آرسنیک و کادمیوم نیز ترکیباتی هستند که در بدن آبزیان تجمع می‌یابند. این فلزات حتی در غلظت‌های کم نیز سمی هستند.» به نوشته او این فلزات به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم وارد چرخه غذایی شده و مصرف غذاهای دریایی را برای بشر نامناسب می‌کند.

 

                                     

 

دریاهای پیرامونی ایران و آب‌های ساحلی کشور نیز از نظر مواد آلاینده در وضعیت مناسبی نیستند. نبود شبکه فاضلاب شهری، سیستم تصفیه فاضلاب شهری و صنعتی در شهرهای ساحلی و شهرهای واقع در حوضه آبریز دریاها باعث می‌شود روزانه مقدار زیادی از مواد آلاینده وارد آب‌های ساحلی و دریاهای پیرامونی کشور شوند.

فعالان محیط زیستی بارها نسبت به آلودگی این دریا هشدار داده‌اند. گروه‌هایی از انجمن‌های حامی محیط زیست هم در این ‌ سال‌ها سعی کرده‌اند با آگاهی‌رسانی در خصوص اهمیت اکوسیستم خزر توجه مردم را به آن جلب کنند، گروه‌هایی هم خودشان دست به کار شده‌اند و بخش‌هایی از سواحل این دریا را از زباله پاک‌سازی می‌کنند. با این حال هنوز حال دریای خزر خوش نیست و نیازمند توجه بیش‌تر مردم و مسئولان است.

 

 

نظرات