کودکان کار در معرض تجاوز، ایدز و اعتیاد

 
"خانم، آقا، گل بدم خدمت‌تون؟ چسب زخم نمی‌خرید؟ لواشک‌های خوش‌مزه دارم، کفش‌هاتون رو واکس بزنم؟" و ده‌ها جمله شبیه به این‌ جملات را حتما موقع تردد از بچه‌های دست‌فروش  درسطح  شهر، شنیده‌‌اید. صدای کودکانی که به جای مشغول بودن به بازی و درس، مجبورند  کار کنند. آن‌هایی که ما  در خیابان‌ها می‌بینیم اما حتی همه‌شان نیستند. بسیاری از کودکان در کارگاه‌ها، مزرعه‌ها، کارخانه‌ها و خانه‌ها مجبور به انجام دادن کارهای سخت و فراتر از طاقت‌شان هستند.  بر اساس آخرین آمارها از سازمان جهانی کار 168 میلیون کودک کار در سراسر جهان وجود دارد. در ایران اما آمار دقیقی از شمار کودکان کار وجود ندارد. تنها آمار رسمی به سال ۸۵ بر می‌گردد که تعدادشان یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر اعلام شد. همچنین بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در ایران، سه‌میلیون و ۲۶۵‌ هزار کودک بازمانده از تحصیل وجود دارد که تعداد قابل توجهی از آن‌ها، کودکان کار هستند.. برخی آمارها هم از وجود بیش از ۱۳ هزار کودک کار و خیابان، تنها در تهران، حکایت دارد. در کنار این ارقام، ۹۱۵ هزار کودک به عنوان کودک خانه‌دار به ثبت رسیده‌اند که از این تعداد ۹۸.۹ درصد دختر هستند.
 
آسیب‌های اجتماعی درمیان کودکان کار
بر اساس پژوهشی چهار سال پیش توسط سازمان بهزیستی کشور انجام شده ۹/۳۰ درصد کودکان خیابانی ۶ تا ۱۱ سال و ۹ درصد نیز زیر ۶ سال سن دارند و تعداد کودکان خیابانی غیر ایرانی در استان‌های تهران، فارس، خراسان رضوی، بوشهر و اصفهان بیشتر از استان‌های دیگر است و همچنین ۳۰ درصد کودکان خیابانی به مدرسه نمی‌روند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد آمار کودکان کار در استان تهران ۳/۱۴درصد، سیستان و بلوچستان و خراسان رضوی۹/۶ درصد، خوزستان ۴/۶ درصد،هرمزگان ۸/۵ و قم ۷/۵ درصد است و ۶۰ درصد از کودکان خیابانی نه به دلیل نابه‌سامانی وضعیت خانوادگی بلکه به دلیل فقر اقتصادی و یا بی‌کاری و اعتیاد و بدسرپرستی و نا آگاهی والدین راهی خیابان‌ها می شوند.
اما جا ماندن از تحصیل و دور شدن از دنیای کودکی تنها آسیبی نیست که کار کودک، به بار می‌آورد. معاون وزیر بهداشت چندی پیش با استناد به مطالعه‌ای که دو سال پیش روی هزار کودک کار و خیابانی در شهر تهران انجام شده، شیوع ایدز در این گروه از کودکان را ۴/ ۵ درصد اعلام کرده و هشدار داده بود: "میزان ابتلا به ایدز در کودکان کار و خیابانی، ۴۵ برابر سایر افراد جامعه است و این می‌تواند زنگ خطر جدی باشد."
به گفته علی اکبر سیاری ۷۲ درصد این کودکان گفته‌اند دوستانشان سوء مصرف مواد مخدر داشته‌اند و این نشان می‌دهد که این کودکان با مواد مخدر آشنا هستند. ۱۵ درصد این کودکان نیز اعلام کرده‌اند که خودشان مواد مخدر مصرف کرده‌اند. ۴.۶ درصدشان هم عنوان کرده‌اند که مواد تزریقی استفاده کرده‌اند.
روزنامه شرق هم چندی پیش بر اساس یافته‌های پژوهش گسترده سازمان بهزیستی نوشت که کودکان ١٠ساله بیشترین تعداد کودکان خیابانی را تشکیل می‌دهند. ١٧/٣ درصد کودکان خیابانی حداقل یک‌بار در عمر مصرف الکل داشته‌اند. ٢٣درصد این کودکان حداقل یک‌بار مواد، الکل یا سیگار مصرف کرده‌ و٦/٩ درصد این کودکان در شش‌ماه اخیر مصرف داشته‌اند. ٢١درصد کودکان هم تجربه «رابطه جنسی» داشته‌اند. میانگین سن شروع روابط جنسی در دختران ۵/۱۲سال و در پسران ۷/۱۳سال است و ۵/۴ درصد این کودکان آزار جنسی را گزارش کرده‌اند.
 
کار، مانعی برای رشد و پیشرفت کودک
بنا بر تعاریف بین‌المللی هر انسان زیر ۱۸ سالی که به منظور کسب درآمد به فعالیت اقتصادی و یا مشاغل کاذب اشتغال داشته باشد، کودک کار نامیده می‌شود. کارکودک مانع تحصیل، آموزش و برخورداری آنان از امکانات اولیه رشد فردی و اجتماعی است. در ایران دامنه کار برای این دسته از کودکان، از کار طاقت‌فرسا در کوره‌‌پزخانه‌ها گرفته تا دست‌فروشی در مترو و چهارراه‌ها...گسترده است. این کودکان در معرض انواع سوءاستفاده ها و خشونت های جنسی و جسمی، آسیب‌های روانی، به کارگیری در انواع قاچاق و بدرفتاری کارفرمایان قرار دارند. سازمان بین‌المللی کار، ورود نوجوانان به عرصه کار را از زاویه عرضه و تقاضا بررسی می‌کند و فقر را مهم‌ترین عامل وادار شدن آنان به کار می‌داند.
یکی از راه‌های از بین بردن پدیده کار کودک، مبارزه با این آسیب اجتماعی در قالب کارزهای مدنی است. در ایران هم فعالان حقوق کودک با راه‌اندازی کمپین‌ها، انجمن‌ها و گروه‌ها، به دفاع از حقوق کودکان می‌پردازند.  "جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان" و "انجمن حمایت از حقوق کودکان" از معروف‌ترین نهادهای غیردولتی  حامی حقوق کودکان در ایران هستند.
 
 

نظرات