سوالات متداول درباره کنوانسیون بین‌المللی حقوق افراد دارای معلولیت و پاسخ‌ها

 
کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت چیست؟
این کنوانسیون پیمانی بین‌المللی است که حقوق افراد دارای معلولیت را مشخص می‌کند. به‌طور مشخص، دولت‌هایی که به عضویت کنوانسیون درمی‌آیند، جهت ترویج، حمایت و تضمین برخورداری کامل و برابر همه افراد دارای معلولیت، از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین و نیز حفظ حرمت کرامت انسانی آنان توافق می‌کنند.
این کنوانسیون نوعی تغییر هنجار در برخورد با معلولیت است و الگوی رفتار با افراد دارای معلولیت به منزله انسان‌های محتاج درمان، ترحم و حمایت اجتماعی را به الگویی مبدل می‌سازد که آنان را برخوردار از حقوق بشر، تصمیم گیرنده در زندگی و توانمند برای احقاق حقوقشان می‌داند. در این نگرش، موانع اجتماعی از قبیل موانع فیزیکی و رفتارهای منفی، مانع اصلی برخورداری کامل آنان از حقوق بشر هستند.
 
چرا کنوانسیون لازم است؟
هر چند تمام پیمان‌های بین‌المللی در زمینه حقوق بشر، افراد دارای معلولیت را هم در بر می‌گیرند، اما این گروه بزرگ کماکان قربانی تبعیض است و اغلب حقوق آنان با دیگران برابر قلمداد نمی‌شود. این کنوانسیون:
 
اصول موجود حقوق بشر را به صراحت تعیین و آنها را به افراد دارای معلولیت تعمیم می‌دهد؛
مبنایی معتبر برای وضع قوانین و سیاست‌های داخلی در اختیار می‌گذارد که مورد تایید جامعه بین‌الملل هم قرار گرفته است؛
برای پایش موثرتر حقوق افراد داراری معلولیت، از جمله گزارش منظم در دفاتر و کنفرانس‌های محلی کنوانسیون، مکانیسمی ملی و بین‌المللی ایجاد می‌کند؛
شرایط ویژه کودکان و زنان دارای معلولیت را به رسمیت می‌شناسد.
 
چه حقوقی در نظر گرفته شده‌ است؟
کنوانسیون جامع است و کشورهای عضو ملزم به تضمین و ترویج رعایت کامل همه حقوق مدنی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی افراد دارای معلولیت هستند.
حقوق مدنی و سیاسی حقوقی هستند که فرد می‌تواند در قالب شهروند از آن برخوردار باشد؛ مانند حق رای، حق مشارکت در تصمیم گیری‌های دولتی، حق محاکمه عادلانه و حق برخورداری برابر از حمایت قانون. حقوق فرهنگی حافظ برخورداری هر کسی از فرهنگ خویش است. حقوق اجتماعی فرد را در اجتماع حمایت کرده  و اسباب ترفیع او را فراهم می‌کند؛ مانند حق تحصیل و حق برخورداری از خدمات پزشکی. حقوق اقتصادی امنیت و استقلال اقتصادی افراد را تضمین می‌کند؛ مانند حق اشتغال.
 
 
چه کسی می‌تواند کنوانسیون را امضا و تصویب کند؟
هر دولتی می‌تواند در تطابق با قانون مربوطه خود در رابطه با رعایت پیمان‌نامه‌ها کنوانسیون را تصویب کند. سازمان‌های ادغام منطقه‌ای هم می‌توانند کنوانسیون را تصویب کنند. سازمان ادغام منطقه‌ای ترکیب شده از دولت‌های حاکم در منطقه‌ای مشخص که در محدوده تحت سلطه کنوانسیون بدان صلاحیت داده شده است. برای مثال، اتحادیه اروپا در محدوده ضد تبعیضی از جمله تبعیض بر علیه افراد دارای معلولیت، دارای صلاحیت بوده و یکی از امضا کنندگان کنوانسیون است. اصطلاح «کشورهای عضو» در کنوانسیون همچنین به چنین سازمان‌هایی که عضو کنوانسیون هستند اتلاق می‌شود.
 
کدام کشورها کنوانسیون را تصویب کرده‌اند و از چه تاریخی بدان عمل خواهد شد؟
تا اول ژوییه 2008، بیست و نه کشور کنوانسیون را تصویب کرده و هجده عضو دیگر پروتکل اختیاری را نیز تصویب کرده بودند. هر دو سند به تاریخ سوم مه 2008 لازم‌الاجرا شدند؛ یعنی سی روز پس از تصویب کنوانسیون توسط بیست کشور نخست و مصوبه پروتکل اختیاری توسط ده کشور که تحویل رییس مجمع گردید. تنها دولت‌هایی که کنوانسیون را به تصویب رسانده‌اند، ملزم به رعایت آن هستند. هر دولتی 30 روز پس از تقدیم مصوبه یا الحاقیه خود، به عضویت کنوانسیون در خواهد آمد. [تا کنون بیش از ۱۶۰ کشور از مجموع ۱۹۳ عضو سازمان ملل متحد، آن را امضا کرده‌اند.]
 
مفاد کنوانسیون چگونه به اجرا در می‌آیند؟
کنوانسیون، گزارش دوره‌ای معمول پایش پیمان حقوق بشر را با کنفرانسی متشکل از دولت‌های عضو ادغام می‌کند که برای بررسی همه مسایل مربوط به اجرای مفاد به‌طور منظم تشکیل می‌شود.
کنوانسیون، هیئتی بین‌المللی متشکل از 12 کارشناس را برای پایش تعیین می‌کند. هنگامی که 60 دولت دیگر به کنوانسیون می‌پیوندند، اعضای این هیئت به 18 کشور می‌رسد. همه اعضای کنوانسیون، از جمله سازمان‌های ادغام منطقه‌ای، طی دو سال پس از عضویت ملزم به ارایه گزارشی مفصل هستند. گزارش‌های بعدی باید هر چهار سال یک بار ارایه شوند. برگزاری جلسه استماع، دریافت اطلاعات از سایر نهادها و اعلام نتایج و توصیه‌های مربوط به پیشرفت‌های صورت گرفته توسط عضو گزارش دهنده از وظایف کمیته است.
 
کشورهای عضو، برای امور مربوط به اجرای کنوانسیون و ایجاد نوعی مکانیسم هماهنگ‌کننده برای تسهیل فعالیت‌های مربوط به اجرای کنوانسیون در دوایر و سطوح مختلف دولت، ملزم به تعیین یک یا چند نقطه کانونی در دولت مطبوع خود هستند. کشورهای عضو ملزم هستند تا افراد داری معلولیت را در مکانیسم‌های اجرایی و پایشی به‌کار گیرند.
 
علاوه بر این، کشورهای عضو برای حمایت و پایش اجرای کنوانسیون، ملزم به ایجاد یا تعیین چارچوبی مستقل در قالب موسسه ملی حقوق بشر هستند. کشورها می‌توانند کمیسیون یا دایره بازرسی حقوق بشر را که از قبل وجود داشته، برای ایفای این نقش تعیین یا چنین موسسه‌ای را مخصوص کنوانسیون تاسیس کنند.
 
کشورهای عضو ملزم هستند در تمام امور مربوط به کنوانسیون از جمله مکانیسم پایش، جامعه مدنی، و به‌ویژه افراد دارای معلولیت را دخالت دهند.
علاوه بر این، کشورهای عضو به‌طور منظم (حداقل هر دو سال یک بار) در یک کنفرانس متشکل از کشورهای عضو شرکت خواهند کرد تا امور مربوط به اجرای مفاد کنوانسیون را بررسی کنند.
 
اعضای کمیته حقوق افراد دارای معلولیت چه کسانی هستند؟
اعضای کمیته هنوز تعیین نشده‌اند.
 
اعضای کمیته باید:
در ظرفیت شخصی خود خدمت کنند؛
سابقه اخلاقی قابل ملاحظه‌ای داشته باشند؛
دارای صلاحیت و تجربه تایید شده در زمینه موضوعی کمیته باشند.
 
ضمنا کمیته باید:
کارشناسانی از میان افراد دارای معلولیت را به‌کار گیرد؛
انعکاس دهنده تقسیم جغرافیایی عادلانه باشد؛
متشکل از کنندگان اشکال متنوع قومی و دستگاه‌های قانونی عمده باشد؛
توازن جنسیتی را در میان کنندگان رعایت کند.
 
پروتکل اختیاری چیست؟
پروتکل اختیاری به کمیته حقوق افراد دارای معلولیت این اختیار را می‌دهد که به شکایات فردی از موارد زیر پانهادن حقوق کنوانسیون رسیدگی کند؛ این در صورتی است که آن فرد نتوانسته باشد از مجاری قانونی موجود در کشور خود احقاق حق کند. کشورهای عضو کنوانسیون باید پروتکل اختیاری را به‌طور جداگانه امضا و تصویب کنند و باید پیش از امضای پروتکل عضو کنوانسیون بوده باشند. همان‌طور که در بالا قید شد، تا تاریخ اول ژوییه 2008 پروتکل اختیاری دارای 18 عضو بود و این پروتکل در سوم مه 2008 لازم‌الاجرا شد.
 
منبع:‌ Advocacy Toolkit by United Nations 
با شرکت در این دوره آموزشی رایگان، بیشتر با کنوانسیون بین‌المللی حقوق افراد دارای معلولیت آشنا شوید.
 
 

نظرات