روز ملی یوزپلنگ و کمپین «#نامه_نجات» به رئیس‌جمهور

نهم شهریورماه  روز ملی یوزپلنگ ایرانی است. گونه‌ای مهم و در معرض انقراض که از آن با عنوان «یوزپلنگ آسیایی» هم  یاد می‌شود. ایران اما تنها زیست‌گاه قطعی این حیوان است.  این روز از  سال ۱۳۸۶ و با پیشنهاد انجمن یوزپلنگ ایرانی، به نام این گونه‌ی کم‌یاب نام‌گذاری شد. روزی که گرچه یادآور یک روز تلخ در سال ۱۳۷۳ است اما فعالان محیط زیست را امیدوار کرد که شرایط بهتری برای نگهداری از یوزپلنگ ایرانی فراهم شود. در نهم شهریور ماه سال ۱۳۷۳، یک یوزپلنگ ماده و سه توله‌اش که برای خوردن آب به نزدیکی شهر بافق استان یزد رفته بودند، توسط چند فرد محاصره شده  و مورد اصابت سنگ و چوب قرار گرفتند، طوری که دو توله کشته شدند و تنها یک توله با همت اداره محیط زیست بافق نجات پیدا کرد و به پارک پردیسان تهران منتقل شد. این حادثه بیش از پیش گویای عدم آگاهی مردم از اهمیت این گونه در خطر انقراض بود و نگرانی بسیاری از فعالان محیط زیست را برانگیخت، به‌طوری که تعدادی سازمان مردم‌نهاد نیز در کنار برخی نهادهای دولتی مانند سازمان حفاظت از محیط زیست، شروع به فعالیت در این زمینه کردند.

مرتضی اسلامی‌دهکردی، رئیس انجمن یوزپلنگ ایرانی در یک نشست خبری که به مناسبت همین روز با خبرنگاران ترتیب داده بود، گفت: «از سال‌های گذشته همواره آمارهای مختلفی از جمعیت یوزها، ارائه می‌شد چون روش‌های آمارگیری متفاوت بود، ازاین‌رو نمی‌‌توان زیاد به آنها استناد کرد. نتیجه پایش‌ها نشان می‌دهد وضعیت یوزها بسیار نگران‌کننده است و زنگ خطر انقراض این گونه ارزش‌مند به صدا درآمده است؛ به‌عنوان‌مثال از سال ٩٠ پایش ملی یوزپلنگ ایرانی در کشور شکل گرفت و قرار شد هر دو سال یک ‌بار این پایش انجام شود که اساس کار، استفاده از دوربین‌های تله‌ای است چون با آنها آمارگیری با روشی یکسان انجام می‌شود و به نتیجه به‌دست‌آمده می‌توان استناد کرد. براین‌اساس اولین مرحله پایش در سال‌های ٩٠ و ٩٢ و مرحله دوم در سال‌های ٩٣ و ٩٤ انجام شد و مرحله سوم نیز از ابتدای سال ٩٥ در حال اجراست که نتیجه این پایش‌ها بسیار نگران‌کننده است و نشان از کاهش جمعیت یوزها به‌ویژه یوزهای ماده دارد»

 

«#نامه_نجات» کمپینی برای حفاظت از یوزپلنگ

در سال‌های اخیر فعالیت‌های زیادی برای شناساندن این گونه مهم جانوری به مردم  و حفاظت از آن صورت گرفته است از طرح یوز روی پیراهن‌های بازیکنان تیم ملی فوتبال تا بیمه یوزپلنگ ایرانی که به واسطه آن اگر این جانور به احشام حمله کند، بیمه به دام‌داران خسارت پرداخت می کند. این بیمه به این دلیل راه‌اندازی شد که دامدارن زیادی به واسطه حمله یوزپلنگ و پلنگ به دام‌ها، آن‌ها را از پا درآورده بودند. انجمن یوزپلنگ ايرانى  نیز به تازگی کمپینی با عنوان «کمپین مردمی یوزپلنگ ایرانی» تشکیل داده است.  این کمپین در  نامه‌ای از رئیس‌جمهور خواسته تا روز ملی یوزپلنگ را در تقویم رسمی کشور ثبت کند و برای اهم مشکلات حفاظت از يوزپلنگ اقدامات عاجلی انجام دهد. تا کنون بیش از  2هزار و 600 نفر  به این کمپین پیوسته‌اند. در نامه‌ای که این کمپین خطاب به رئیس‌جمهور نوشته، آمده است: «آخرین بازمانده‌های یوزپلنگ‌های ایرانی، که شمار آنها در خوشبینانه‌ترین حالت شاید به ۴۰ هم نرسد، با مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم می کنند. کشته شدن در اثر تصادف در جاده‌ها، تخریب گسترده زیست‌گاه با احداث معادن و جاده‌ها، شکار یوزها، شکار غیرمجاز طعمه‌های آنها، تخریب و ناامنی مراتع با چرای بی‌رویه و غیرمجاز دام اهلی، کشته شدن یوزها توسط سگ‍‌های گله و ناامنی مسیرهای مهاجرتی، بخشی از مشکلات یوزپلنگ ایرانی برای ادامه بقا است. در چنین شرایطی، حفاظت از یوزپلنگ، از توان یک سازمان و یا نهاد به تنهایی خارج است و تمامی دستگاه‌ها و آحاد ملت می‌بایست همکاری کنند تا بتوان شرایط و زیرساخت‌های فنی، اجتماعی، اقتصادی و قانونی این امر را فراهم کرد.»

امضاکنندگان همچنین از حسن روحانی، خواسته‌اند اقداماتی نظیر: ممانعت از احداث و اجرای هرگونه طرح‌های عمرانی و بهره برداری از قبیل جاده و معدن، در زیست‌گاه‌های یوزپلنگ، افزایش تعداد محیط بانان و بهبود تجهیزات آنان در زیست‌گاه‌های یوزپلنگ، خریداری و آزادسازی مستثنیات داخل زیست‌گاه‌های یوزپلنگ، تحت حفاظت قراردادن مسیرهای مهاجرتی یوزپلنگ، بین مناطق تحت حفاظت فعلی. بویژه در استان‌های خراسان شمالی و سمنان، ایمن سازی نقاط  حادثه‌خیز جاده‌ها برای جلوگیری از تصادف یوزپلنگ و دیگر وحوش با خودروهای عبوری، بویژه محور عباس آباد در جاده سمنان- مشهد. مشارکت دادن جوامع محلی در امر طبیعت گردی و حفاظت از زیست‌گاه‌ها، به منظور منتفع شدن از آن در دستور کار دولت قرار گیرد.

 

درباره‌ی یوزپلنگ‌ چه می‌دانیم؟

یوزپلنگ سریعترین حیوان روی خشکی است و سرعتش می تواند به 100 کیلومتر در ساعت برسد اما تا چند صد متری بیشتر نمی‌تواند با این سرعت بدود. وب‌سایت سازمان حفاظت محیط زیست در خصوص این جانور نوشته است: او پوست نخودی رنگ و با خال‌های سیاه و گرد و کوچک دارد و موهایش زبر و کوتاه است. این حیوان اندامی کشیده دارد، اندازه بدن یک یوز پلنگ بالغ 112 تا 135 سانتیمتر با دمی به اندازه 66 تا 84 سانتیمتر است و وزنش از 34 تا 54 کیلو گرم است. خطی به نام خط اشک از گوشه چشم این حیوان تا گوشه لبش امتداد یافته است که این خط در نوع ایرانی ضخیم‌تر از نوع آفریقایی آن است.

زیست‌گاه یوز در ایران دشت‌های باز و پهناور و تپه ماهورهای وسیع استپی و بیابانی است، این مناطق با وجود بارندگی کم و محدود دارای پوشش گیاهی مناسبی است که در آن گونه‌هایی نظیر درمنه، گز، تاغ، قیچ، اسکنبیل، کاروان کش، ریش بز و اشنان مشاهده می‌شود. این پوشش زیست‌گاه مناسبی را برای جانورانی مانند آهو، جبیر، گوسفند وحشی و خرگوش که غذای اصلی یوز می‌باشند فراهم می‌آورد.

چنین زیست‌گاهی به یوز پلنگ اجازه می‌دهد که به بهترین نحو از قابلیت‌های فیزیولوژی و ریخت شناسی خود استفاده کند. یوزها مخاطره‌آمیزترین زندگی را در میان تمام جانوران بیابانی دارند و دو نقطه ضعف برای آنها گران تمام می‌شود، نخست اینکه قادر نیستند در ماه‌های گرم سال، گرمای خورشید را تحمل کنند و در این هنگام باید در سایه باقی بمانند و اگر یوزپلنگی مورد آزار و اذیت قرار گیرد و مجبور به ترک پناه‌گاه خود و راه رفتن در آفتاب شدید شود، ریسک بزرگی کرده و پس از طی چند کیلومتر ممکن است بر اثر گرما تلف شود.

دومین نقطه ضعف یوزهای آسیایی این است که به شدت نگران امنیت خود هستند و این نگرانی باعث استرس آنها می‌شود، وقتی انسان به این گونه نزدیک می‌شود، اولین واکنش آن این است که بدون جلب توجه بر روی زمین دراز بکشد تا خود را استتار کند.

اگر عامل استرس نزدیک‌تر شود، جانور در اولین پناه‌گاه قابل دسترس مانند حفره‌ای در میان کوه، لانه جانورانی نظیر روباه، خرگوش یا کفتار پناه می‌گیرد و در نهایت اگر نتواند محلی را برای پنهان شدن بیابد، فرار می کند. یوز مانند هر گونه جانوری دیگر از نظر ذخیره ژنتیک منحصر به فرد است و انقراض آن کره زمین را برای همیشه از آن ذخیره ژنتیک محروم می‌کند. این‌گونه ارزش‌مند یکی از اجزای تنوع زیستی ایران است که با دیگر اجزای آن در ایران و با گونه های دیگر این خانواده در سایر نقاط جهان تفاوت دارد زیرا یوز مانند هر جانور دیگر در ایجاد تعادل اکولوژیک موثر است و انقراض آن این تعادل را بر هم می‌زند. در اصطلاحات زیست‌محیطی از یوز به عنوان گونه 'پرچم' در زیست‌گاه نام برده می‌شود به این معنا که حضور این گونه ارزش‌مند نشان دهنده وضعیت زیست‌گاه، وضعیت گونه‌های جانوری و گیاهی آن زیست‌گاه است.

نظرات