آلودگی اقیانوس‌ها، تهدیدی برای حیات سیاره زمین

اقیانوس‌های پهناور، وسیع و چشم‌نواز که بیش از 71 درصد سطح زمین را به خود اختصاص داده‌اند زندگی و حیات همه موجودات به آن‌ها بستگی دارد. اقیانوس‌ها ضمن نقش مهم تنظیم کردن آب و هوا ، عامل تجارت و اتصال مردم به یکدیگر به وسیله کشتی‌ها هستند. اما هیچ وقت آن‌طور که باید به آن‌ها و اهمیت وجودشان فکر نکرده‌ایم، هشتم ژوئن روز جهانی اقیانوس‌ها در تقویم جهانی است. این  روز از سوی یونسکو تعیین شده تا مردم و دولت‌های جهان را به فکر و اقدام برای حفاظت از حیات آن‌ها ترغیب کند. آلودگی اقیانوس‌ها یکی از مهم‌ترین تهدیدات برای سیاره زمین است و کارشناسان و سازمان‌های جهانی در خصوص آن بارها هشدار داده‌اند. تخمین زده می‌شود که حدود ۲۷۰ هزار تن پلاستیک بر روی سطح اقیانوس‌ها شناور باشد. به واسطه همین میزان از پلاستیک‌ها، قریب به ۷۰۰ گونه جانوری دریایی در معرض خطر قرار دارند. فراتر از آن، پژوهشگران بر این باورند که پلاستیک نقشی کلیدی در افزایش نرخ انقراض گونه‌های جانوری ایفا می‌کند.
پژوهش‌ها نشان داده که ۶۹۳ گونه جانوری دریایی با مشکلات ناشی از ضایعات پلاستیکی دست و پنجه نرم می‌کنند و در همین حال ۴۰۰ گروه از آن‌ها گرفتار این ضایعات هستند. آلودگی‌های نفتی از دیگر مسائلی است  که حیات اقیانوس‌ها را تهدید می‌کند. در ایران هم آلودگی خلیج فارس که پیوسته به اقیانوس است، یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست محیطی است.  بر اساس گزارش‌های رسمی طی سال‌های گذشته، ۲۱ مورد نشت نفت بزرگ با بیش از صد میلیون بشکه در دنیا رخ داده  که هفت مورد آن در منطقه خلیج فارس بوده است. حسن محمدی هماهنگ‌کننده برنامه محیط زیست خلیج فارس و دریای عمان  در این رابطه گفته است: «این بحران در منطقه خلیج فارس می‌تواند بسیار معنادار باشد زیرا خلیج فارس دریایی حساس با عمق کم و شوری بالا و بسیار شکننده است.» به گفته او بزرگ‌ترین فاجعه نفتی در خلیج فارس در سال 1991 رخ داد که براثر حمله عراق به کویت،11 میلیون بشکه نفت در این دریا تخلیه شد. علاوه بر این مسایل، وجود کشتی‌های غرق شده نیز مشکلاتی را به وجود آورده است که خارج کردن آنها نیازمند داشتن یک برنامه جامع است در غیر این صورت برای محیط زیست خطرساز خواهند بود. چندی پیش معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت از محیط زیست با تشریح چالش‌های پیش‌روی خلیج فارس، گفت: «صید بی رویه و کاهش شدید ذخایر آبزیان، ورود گونه‌های مهاجم غیر بومی به علت تکثیر و پرورش آبزیان غیر بومی و تخلیه آب توازن، تخریب سواحل و جزایر و نابودی زیستگاه‌های حساس، قاچاق گونه‌های در معرض خطر انقراض، بهره برداری بیش از توان زیستی مناطق ساحلی- دریایی، ورود انواع پسماندها به‌خصوص پسماندهای پلاستیکی به دریا برخی از این چالش‌ها هستند.» پروین فرشچی در ادامه افزود: «آلودگی آب‌ها ناشی از تخلیه قاچاق سوخت، تغییرات شدید اقلیمی و نوسانات سطح آب دریا، افزایش ریزگردها، تکمیل نبودن شبکه پساب شهری در شهرهای ساحلی و ورود آن به دریا، آلودگی نفتی با منشا دریا، سوانح دریایی، کشتی‌ها و تانکرهای حامل نفت و فرآورده‌های نفتی از دیگر چالش‌های محیط زیستی این منطقه مهم دریایی است.»
تاثیر آلودگی‌ اقیانوس‌ها بر زندگی ما
آلودگی دریا شامل طیف وسیعی از آلودگی‌ها نظیر نشت نفت، ورود فاضلاب‌های تصفیه‌نشده شهرهای ساحلی، افزایش غلظت مواد مغذی در دریاها، انتقال سموم دفع آفات از طریق رودها به دریا، حضور گونه‌های مهاجم، آلودگی به فلزات سنگین، آلودگی ناشی از استخراج مواد معدنی از اعماق اقیانوس‌ها و سواحل، اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها در اثر جذب کربن‌دی‌اکسید اتمسفر، آلودگی رادیواکتیو، آلودگی حرارتی ناشی از آب‌شیرین‌کن‌ها و... از این قبیل است. این را علی مهدی نیا، دانشیار پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی در روزنامه شرق نوشته و ادامه داده است: «٨٠ درصد زباله‌های دریایی، پلاستیک است که بسیاری از آنها غیرقابل‌تجزیه هستند. پلاستیک‌ها خطراتی را برای ماهیان، پرندگان، خزندگان و پستانداران دریایی و حتی ساکنان مناطق ساحلی ایجاد می‌کنند. غیر از مواد شیمیایی و پلاستیک‌ها، فلزات سنگین مانند جیوه، سرب، نیکل، آرسنیک و کادمیوم نیز ترکیباتی هستند که در بدن آبزیان تجمع می‌یابند. این فلزات حتی در غلظت‌های کم نیز سمی هستند.» به نوشته او این فلزات به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم وارد چرخه غذایی شده و مصرف غذاهای دریایی را برای بشر نامناسب می‌کند. دریاهای پیرامونی ایران و آب‌های ساحلی کشور نیز از نظر ورود مواد آلاینده در وضعیت مناسبی نیستند. نبود شبکه فاضلاب شهری و سیستم تصفیه فاضلاب شهری و صنعتی در شهرهای ساحلی و شهرهای واقع در حوضه آبریز دریاها باعث می‌شود روزانه مقدار زیادی از مواد آلاینده وارد آب‌های ساحلی و دریاهای پیرامونی کشور شوند.
نکاتی که باید درباره اقیانوس‌ها بدانیم
اقیانوس‌ها، سه چهارم سطح کره زمین را پوشانده‌اند: همچنین ۹۷ درصد آب کره زمین و ۹۹ درصد حجم قابل حیات زمین را نیز تشکیل می‌دهند. امروزه تنها کمی بیش از ۱ درصد از اقیانوس‌ها حفاظت شده است.
*بین ۵۰ تا ۸۰ درصد تمام حیات کره زمین در زیر سطح اقیانوس‌هاست، اما تنها کمتر از ۱۰ درصد این فضا توسط انسان‌ها کشف شده است.
*گیاهان دریایی بسیار کوچکی با نام «فیتوپلانکتون‌ها» نیمی از تمام اکسیژن در جو (اتمسفر) را با فتوسنتز آزاد می‌کنند.
*اقیانوس‌ها، حدود ۲۵ درصد دی‌اکسید کربن اضافه شده به جو (اتمسفر) توسط فعالیت‌های انسان‌ها را جذب می‌کنند. بدین ترتیب، آثاری را که گازهای گلخانه‌ای بر روی آب‌ و هوا می‌گذارند به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهند.
*زندگی بیش از ۳ میلیون نفر وابسته به دریا و تنوع‌زیستی ساحلی است.
*اقیانوس‌ها شامل بیش از ۲۰۰ هزار گونه جانوری شناخته شده هستند. تعداد حقیقی آن‌ها احتمالا چند میلیون باشد.
 
 
 
 
 
 
 

نظرات